ورود ثبت

ورود به حساب کاربری خود

نام كاربري *
رمز عبور *
من را به خاطر داشته باش

ساخت يك حساب كاربري

پر کردن فیلدهایی که با ستاره (*) نشانه گذاری شده مورد نیاز است.
نام *
نام كاربري *
رمز عبور *
تكرار رمز عبور *
ايميل *
تكرار ايميل *

قلم مهر

مکارم اخلاق و محاسن اخلاق

يمحاسن و مكارم اخلاق اخلاق و شخصيت(7)

*حجه الاسلام والمسلمین سيدعلي گراميان

 بعد از تقسيم اخلاق به فضائل و رذائل، لازم است يادآوري كنيم كه فضائل اخلاقي نيز به دو دسته تقسيم ميشوند؛ محاسن اخلاق و مكارم اخلاق، محاسن اخلاقي، خلقيات خوب و مكارم اخلاقي اخلاق خوبتر است. آن يكي عامل محبوبيت و نفوذ اجتماعي است و اين يكي عامل ارتقاء معنويت و بالارفتن به مراتب و مقامات انساني است. خلقياتي كه مايه حسن روابط اجتماعي و جلب منافع مادي و بهبود شرايط زندگي ميشوند، از گروه محاسن اخلاقند و خلقياتي كه معيار انسانيت و حاكي از بزرگواري طبع و تعالي روحاني است از گروه مكارم اخلاقند. در قرآن كريم و روايت معصومين عليهم السلام پيرامون هر دو موضوع آيات و رواياتي آمده است كه ما در اينجا به چند مورد آن اشاره مي‌كنيم.اما در مورد حسن اخلاق، امام موسي بن جعفر عليه‌السلام ميفرمايند (لا عيش اغني من حسن الخلق) هيچ زندگي پرخير و بركت‌تر از زندگي توام با حسن خلق، نيست. امام صادق عليه‌السلام ميفرمايند: "البرو حسن الخلق يعمران الديار و يزيدان في الاعمار) نيكوكاري و حسن خلق شهرها را آباد و عمرها را زياد مي‌كنند) (اصول كافي ج 1 - ص 100) در بيان ديگري امام صادق عليه السلام فرمودند: "قال لقمان، يا بني حسن مع جميع الناس خلقك...) لقمان حكيم به فرزندش فرمود فرزندم با همه مردم به حسن خلق رفتار كن، اگر فاقد ثروت باشي و نتواني به بستگانت كمك‌مالي بنمائي مراتب باش اخلاق نيك و گشاده‌روئي را از دست ندهي زيرا افراد خوش خلق را خوبان دوست ميدارند و بدان نيز خود را باو نزديك مي‌كنند. در اين چند حديث كه براي نمونه آورديم ارزش حسن خلق و اثرات مهم آنرا در محبوبيت اجتماعي و رونق و نشاط زندگي نشان ميدهد اما هدف اسلام از اخلاق تنها زندگي و منافع مادي و موفقيت‌هاي اجتماعي نيست بلكه حسنات اخلاقي با همه اهميتش آغازي است براي وصول به مراتب انساني و آن مكارم اخلاق است. از امام صادق عليه‌السلام درباره اندازه سئوال شد، ماحد حسن الخلق؟ فرمودند "تلين جانبك و تطيب كلامك و تلقي اخاك بوجه حسن". اينكه با مردم به نرمي برخورد كني، پاك و مؤدب سخن بگوئي و با آنان با گشاده‌روئي روبرو شوي. (معاني الاخبار ص 259) اما در مورد مكارم اخلاق از ايشان سئوال شد. "يابن رسول‌الله، اخبرني بمكارم الاخلاق. قال: العفو عمن ظلمك وصله من قطعك، و اعطاء من حرمك، و قول الحق ولو علي نفسك.‌اي فرزند رسول خدا بمن بفرمائيد مكارم اخلاق چيست؟ حضرت فرمودند اينكه از كسي كه به تو ستم كرده است بگذري و عفوش كني و با كسي كه از تو بريده و قطع رابطه كرده است پيوند كني و به كسي كه تو را محروم كرده است، عطا كني و سخن حق بگوئي ولو به زيان خودت باشد. محاسن اخلاق باعث بزرگي مي‌شود، مكارم اخلاق انسان را بزرگوار ميسازد، محسان اخلاق انسان را در جامعه محبوب مي‌كند، مكارم اخلاق انسان را مغبوط فرشتگان ميسازد، شخص داراي محاسن اخلاق نيكي را به نيكي پاسخ ميدهد صاحب مكارم اخلاق بدي را به نيكي پاسخ ميدهد. مكتب الهي اسلام بر آنست كه رذائل و قبايح اخلاقي را از وجود انسانها بزدايد و آنان را به محاسن و زيبائي‌هاي اخلاقي بيارايد اما اهداف اخلاقي اسلام به همينجا ختم نميشود بلكه هدف نهائي آنست كه انسانها را به زيور مكارم اخلاق بيارايد مولا علي عليه‌السلام فرمودند: (ذللو اخلاقكم بالمحاسن و قودها الي المكارم) اخلاق خود را در آغاز با صفات حميده و محاسن اخلاق رام كنيد سپس آنرا بسوي مكارم و بزرگواريهاي اخلاقي بكشانيد. پيامبر اكرم هدف از رسالت خود را رساندن جامعه به مكارم اخلاق معرفي نموده و فرمودند: (عليكم به مكارم الاخلاق فان‌الله عزوجل بعثني بها). بكوشيد تا متخلق به مكارم اخلاق شويد زيرا خداوند براي همين منظور مرا مبعوث فرموده است. (مستدرك المسائل ج 2 ص 283) امام سجاد عليه‌السلام با جمعي از دوستان نشسته بودند مردي از بستگان حضرت آمد، در كنار جمعيت ايستاده و با صداي بلند زبان به شتم و بدگوئي امام گشود سپس از مجلس خارج شد، حضرت زين‌العابدين عليه‌السلام حضورا باو حرفي نزد و پس از آنكه رفت، بحضار فرمود شما سخنان اين مرد را شنيدند، ميل دارم با من بيائيد، پاسخ مرا نيز بشنويد. همه موافقت كردند و از جاي بر خاستند و راه منزل آن مرد هتاك را پيش گرفت، بين راه متوجه شدند كه حضرت ميخواند (و الكاظمين الغيظ و العافين عن الناس و‌الله يحب المحسنين) فهميدند كه حضرت در پي مقابله به مثل ومجازات او نيست، چون به در خانه رسيدند امام به صداي بلند او را صدا زد. مرد از خانه بيرون آمد در حاليكه خود را براي مقابله آماده كرده بود ولي بر خلاف انتظارش حضرت فرمود،‌اي برادر تو مقابل من ايستادي و سخنان ناروائي را گفتي، اگر آنچه گفتي در من هست در پيشگاه خدا براي خود طلب آمرزش ميكنم و اگر در من نيست از خدا ميخواهم كه تو را بيامرزد. عمل انساني و كرامت اخلاقي امام سجاد آنچنان در آن مرد اثر گذارد كه پيش آمد و ميان دو چشم امام را بوسيد و با شرمساري گفت. شما منزه هستي من خود به آن نسبت‌ها سزاوارترم. بمنظور حسن ختام آيه‌اي از قرآن كريم كه تعدادي از حسنات و مكارم اخلاقي را شمرده و پاداش عاملان باين خلقيات و رفتارها را نيز بيان فرموده است مياوريم. قرآن شريف در سوره رعد ميفرمايد: "انما يتذكر اولوالالباب، الذين يوفون بعهدالله ولا ينقضون الميثاق، والذين يصلون ما امرالله به ان يوصل و يخشون ربهم و يخافون سوء الحساب والذين صبروا بتغاء وجه ربهم و اقاموا الصلوات و انفقو مما رزقناهم سرا و علانيه و يدرئون بالحسنه السيئه اولئك لهم عقبي الدار، جنات عدن يدخلونها و من صلح من آبائهم و ازواجهم و ذرياتهم و الملائكه يدخلون عليهم من كل باب، سلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبي الدار. (سوره رعد - آيات 19-24) تنها مردم خردمند متذكر حقيقتند، آنها كه ميثاق خود را با خداوند نشكسته و بعهد خود وفا مي‌كنند و آنانكه آنچه خداوند به اتصال پيوند آن امر فرموده مانند صله رحم و اطاعت پدر و مادر حفظ مي‌كنند و از خداي خود خشيت دارند، از عواقب سوء اعمال بد خود ترسان و نگرانند و در طلب رضاي خداوند پايداري و استقامت ميورزند و از روزي كه خداوند بآنان عنايت فرموده است در نهان و آشكار به مستحقين انفاق مي‌كنند، در پاسخ به رفتار بدي كه با آنان شده است نيكي مي‌كنند، چنين افرادي داراي خانه و جايگاه شايسته‌اي در آخرت هستند، آن خانه بهشت برين است، كه خود و پدر و مادر، خانواده و اولاد نيك آنان با او وارد بهشت عدن ميشوند، فرشتگان از هر طرف براي تبريك آنان مي‌آيند و مي‌گويند سلام بر شما كه در راه خدا صبر و استقامت بكار برديد، چه عاقبت نيك و منزل و جايگاه خوبي داريد. * حضرت امام موسي بن جعفر(ع) فرمودند: هيچ زندگي پر خير و بركت‌تر از زندگي توام با حسن خلق، نيست * حضرت امام صادق(ع) فرمودند: نيكوكاري و حسن خلق شهرها را آباد و عمرها را زياد مي‌كند * محاسن اخلاق باعث بزرگي مي‌شود، مكارم اخلاق انسان را بزرگوار مي‌سازد، محاسن اخلاق انسان را در جامعه محبوب مي‌كند، مكارم اخلاق انسان را مغبوط فرشتگان مي‌سازد، شخص داراي محاسن اخلاق نيكي را به نيكي پاسخ مي‌دهد، صاحب مكارم اخلاق بدي را به نيكي پاسخ مي‌دهد